برج محاذات يكديگر ساخته‌اند و حصارهاى آن را گذشته از اينكه مهندس و معماران بسيار بد و سست و بيمعنى ساخته‌اند و مردگرد و جان‌پناه براى آنها قرار نداده‌اند و تيركش توپ و تفنگ در برج به هيچ وجه ندارد سردرى هم كه در طرف شمال دارد براى آن هم ابدا فايده و ثمرى مترتّب نيست . عمارات فوقانى آن عبارت است از پنج كلّه‌كار كه وسطى وسيع‌تر [ ست ] و هر طرفى از آن بالاخانهء وسطانى دو گوشوار كوچكتر از آن ساخته‌اند و زير آنها نيز هر طرف دو عمارت تحتانى است كه به منزلهء قراولخانه و انبار است . و در فضاى قلعه غير از دو خانهء مذكوره سه چهار انبار دارد كه مرحوم فرمانفرماى ثانى براى جنس و كاه خالصه بنا كرده‌اند . و آب قلعهء مزبوره از محمدآباد خالصه است و براى وقت لزوم و حاجت كه فرضا اين قلعه محصور شود در خود قلعه چند چاه حفر شده است . و در اين نقطه عمق و ريسمان‌خور چاه زياده از چهار پنج ذرع نيست و با كمال سهولت آب تحصيل مىشود . و چون در سوابق ايّام طرف شرق قلعهء مزبوره ، قلعه [ اى ] از قديم باير و منهدم بوده است مرحوم محمد اسمعيل خان وكيل الملك اين قلعه را نو بنا نهاده و به تصرف دولت داده است . مجملا با اينكه اين نقطه در آخر خاك نرماشير و اوّل « وادى غير ذى زرع » « 1 » است و جاى خطرناكى است اين قلعه را طورى ساخته‌اند كه براى وقت ضرورت ابدا فايده ندارد و گذشته از لشكر خارجه از اشرار ولايتى هم ، متوقفين اين قلعه نمىتوانند خود را محفوظ دارند و درواقع به منزلهء خانهء رعيتى و اسمى بىرسم است [ 68 ] و بعلاوه بدنه و حصار هم به‌واسطهء اينكه مدتها كاهگل‌مالى نشده است رو به خرابى و انهدام [ است ] و فعلا يكى دو انبار آن هم كه خراب شده و براى نگاه داشتن كاه و جنس ديوان اهمّيت تامّه و لزوم داشت گفتم استاد و عمله حاضر كرده درصدد تعمير خرابيها و كاهگل‌مالى آنها برآيند . و غير از اين قلعه هم مرحوم وكيل الملك اوّل در اينجا مختصر حمّامى ساخته مفروش از آجر و فعلا هم داير است . ولى معلومات و امتيازى ندارد و حمّام مزبور بيرون قلعه ساخته شده است . مزارعات شمالى ريگان همانهائى است كه سابقا در ضمن شرح خطّ از محمدآباد برج به اين نقطه نگاشته شده است و فعلا مزارعات واقعه در جنوب و شرق و غرب را متعرّضيم و شرح آنها به قرارى است كه ذيلا نگاشته مىشود :

--> ( 1 ) - اصل : ذرع .